नाम फाऊंडेशन झाले पोरके

 

 

महाराष्ट्रात पडणारा कमी पाऊस यामुळे दुष्काळी भागांना पाणीदार करण्यासाठी 2015 मध्ये नाना पटेकर व मकरंद अनासपुरे या कलाकारद्वयींनी दुरदृष्टीचा विचार करून नाम फाऊंडेशन ही संस्था स्थापन करून कायापालट करण्याचा चंग बांधला होता. गत दहा ते अकरा वर्षांत नाम ला अत्यंत सकरात्मक यश आले होते. अनेक ठिकाणी जलसंधारण, शेतकरी विकास तसेच इतर सामाजिक उपक्रमांतून नाम ने वेगळे स्थान व वलय सर्वांच्या मनात घर केले होते. मुंबई, पुणे सारख्या चकाचक भागातून ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांमध्ये जलक्रांती करण्याचे स्वप्न नानांनी बाळगले होते. मात्र नाना पाटेकर यांच्या अकाली निधनाने नाम फाऊंडेशन पोरके झाले असे म्हणावे लागेल.

'नाम' (NAAM) फाउंडेशन ही नाना पाटेकर आणि मकरंद अनासपुरे यांनी सप्टेंबर २०१५ मध्ये सुरू केलेली एक चळवळ आहे. महाराष्ट्रातील भीषण दुष्काळी परिस्थिती आणि शेतकऱ्यांच्या व्यथांकडे असलेल्या उदासीनतेच्या पार्श्वभूमीवर या उपक्रमाची सुरुवात झाली.

दुष्काळामुळे होणारी गावांची दुरवस्था, वाढत्या शेतकरी आत्महत्या आणि सततची पाणीटंचाई यांसारख्या समस्यांवर 'नाम' फाउंडेशन उपाययोजना करते. यामध्ये प्रामुख्याने शेतकऱ्यांचे प्रबोधन करणे, साठवलेले पाणी आणि भूजल यांच्या वापरात समतोल राखणे, तसेच अस्तित्वात असलेले कालवे आणि रखडलेले जलसिंचन प्रकल्प पुनरुज्जीवित करणे या गोष्टींचा समावेश आहे. गावकरी आणि शेतकऱ्यांना सन्मानाचे व समाधानी जीवन जगता यावे, यासाठी अनेक प्रकल्प यशस्वीरीत्या पूर्ण करण्यात आले आहेत आणि आणखी काही प्रकल्प नियोजित आहेत.

'नाम'चा प्रवास एका संस्थेपासून एका चळवळीपर्यंत झाला असून, शेतकऱ्यांचे दुःख दूर करून मानवी जिद्द आणि आत्मविश्वासाला बळ देण्याचे काम ही संस्था करत आहे. वंचित गावांचा विकास साधणे आणि देशभरातील लोकांच्या जीवनात आनंद निर्माण करणे हे आमचे उद्दिष्ट आहे. आमचे हितचिंतक, भागीदार आणि मित्र यांच्या सहकार्याशिवाय आमची ही सर्व कामगिरी शक्य झाली नसती.पाणी ही एक मौल्यवान नैसर्गिक संपत्ती आहे, विशेषतः दुष्काळग्रस्त भागांमध्ये. पाण्याच्या कमतरतेमुळे शेती तोट्याची ठरते. त्यामुळे, शेती क्षेत्रात सुधारणा करण्यासाठी पाण्याची उपलब्धता आणि त्याचा योग्य वापर सुनिश्चित करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

'नाम' (NAAM) संस्थेने दुष्काळाचे परिणाम कमी करण्यासाठी दीर्घकालीन उपाययोजना शोधून संपूर्ण महाराष्ट्रात जलसंधारणाचे एक भव्य कार्य हाती घेतले आहे. नद्या आणि ओढ्यांची साठवण क्षमता वाढवण्यासाठी आम्ही अवजड यंत्रसामग्रीचा वापर करून त्यांचे खोलीकरण आणि रुंदीकरण केले आहे. यामुळे अप्रत्यक्षपणे भूगर्भातील पाण्याची पातळी तसेच संबंधित क्षेत्रातील विहिरींमधील पाण्याची पातळी वाढण्यास मदत झाली आहे.

 

 

 

 

या उपक्रमांमुळे नद्यांची क्षमता आणि पाणी जमिनीत मुरण्याची प्रक्रिया (percolation) वाढली असून, परिणामी भूजल पातळीत वाढ झाली आहे. आता परिसरातील गावांना वर्षभर सिंचनासाठी पुरेसे पाणी उपलब्ध होत आहे.

२०१५ ते २०२५ या काळात 'नाम' फाउंडेशनने जलसंधारणाचे व्यापक प्रयत्न केले; ज्यातून २,२४६ जलस्रोतांचे पुनरुज्जीवन आणि १७८ नद्यांचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले. याव्यतिरिक्त, ५१५ ओढे आणि नाल्यांचे खोलीकरण व रुंदीकरण करण्यात आले, तसेच गाळ काढणे आणि संरचनात्मक दुरुस्तीद्वारे ७६९ पाझर तलावांचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले. २६ धरणांमधील गाळ काढण्याचे काम पूर्ण झाले. ५३ गावांमध्ये ४६७ किलोमीटर अंतरावर 'कंटूर ट्रेंचिंग' (CCT आणि Deep CCT) ची कामे करण्यात आली. एकूण उत्खननाचे प्रमाण ५.८५ कोटी घनमीटरपेक्षा अधिक होते, ज्यामुळे ४०,८४७ कोटी लिटर (१४.४३ टीएमसी इतकी) पाणी साठवण क्षमता निर्माण झाली. या उपक्रमांचा थेट लाभ ७७.१७ लाखाहून अधि