आर. पी. रोडऐवजी आझाद मैदानाला प्राधान्य द्या; सामाजिक प्रबोधन करणाऱ्या मंडळांचा गौरव करण्याची आग्रही मागणी

 

जालना: यंदाचा गणेशोत्सव कानठळ्या बसवणाऱ्या डीजेच्या आवाजाशिवाय, पारंपरिक वाद्यांच्या गजरात आणि उत्साहात शांततेत पार पडला. सर्वसामान्य नागरिक, महिला, लहान मुले आणि ज्येष्ठ नागरिकांनी या डीजेमुक्त वातावरणाचा मनापासून आनंद लुटला. हा विसर्जन सोहळा शांततेत, निर्विघ्न आणि सुरक्षितपणे पार पडावा यासाठी पोलीस विभाग, महानगरपालिका प्रशासन आणि वीज वितरण विभागाच्या (महावितरण) अधिकारी व कर्मचाऱ्यांनी सलग ४८ तासांपेक्षा जास्त वेळ अहोरात्र खडा पहारा देत कौतुकास्पद कामगिरी बजावली. प्रशासनाचे हे अथक परिश्रम अत्यंत वाखाणण्याजोगे ठरले असले, तरी उत्सवाच्या अधिक सुरक्षित आणि सुनियोजित आयोजनासाठी आता सर्वांनीच गांभीर्याने विचार करण्याची वेळ आली आहे. आगामी नवरात्रोत्सव व दुर्गोत्सव अवघ्या काही दिवसांवर येऊन ठेपल्याने प्रशासनाने पुढच्या वर्षाची वाट न पाहता, आत्ताच तातडीने एकत्र येणे ही काळाची खरी गरज बनली आहे. विशेषतः इतर राज्यांप्रमाणे आपल्याकडेही मूर्तींच्या उंचीवर कायदेशीर मर्यादा आणणे अत्यंत गरजेचे असल्याचे वास्तव यंदा पुन्हा समोर आले आहे.

विशालकाय मूर्तींच्या वाहतुकीमुळे शहरांमधील रस्ते आणि वाहतूक व्यवस्था पूर्णपणे कोलमडल्याचे विदारक चित्र पाहायला मिळाले. रस्त्यांवरून अजस्र मूर्ती सुरक्षितपणे काढण्यासाठी रस्त्याच्या दुतर्फा असलेल्या अनेक हिरव्यागार वृक्षांच्या फांद्यांची अमानुष तोड करावी लागली. अतिउंच मूर्तींमुळे प्रमुख केबल्स, इंटरनेटच्या तारा आणि वीजवाहिन्यांचे प्रचंड नुकसान झाले; शिवाय अवजड वाहनांमुळे अनेक ठिकाणचे रस्तेही उखडले गेले. सर्वात गंभीर बाब म्हणजे, सुरक्षेचा उपाय म्हणून अनेक भागांत वीजपुरवठा खंडित करावा लागल्याने गणेश विसर्जन मिरवणुका चक्क अंधारात काढाव्या लागल्या. जर मूर्तींची उंची आटोक्यात असती, तर हा अंधार, नागरिकांची गैरसोय, प्रशासनावरील अतिरिक्त ताण आणि कोट्यवधी रुपयांचे सार्वजनिक नुकसान सहज टाळता आले असते.

याच गणेशोत्सवादरम्यान मुंबईतील लालबाग, काळाचौकी येथील दत्ताराम लाड मार्गावरील महागणपती पंडालाजवळ विजेचा भीषण शॉक लागून दोघांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला, तर अनेक जण जखमी झाले. रविवार, २० सप्टेंबर २०२६ रोजी पहाटे २:२० ते ३:०० च्या सुमारास प्रचंड गर्दी असताना ही काळजाचा ठोका चुकवणारी दुर्घटना घडली. यामध्ये आठ वर्षांची चिमुरडी रागिणी घनश्याम यादव आणि एका महिलेचा मृत्यू झाला. जखमींपैकी चौघांसह तिघांची प्रकृती अद्याप अतिदक्षता विभागात (ICU) चिंताजनक आहे. ही हृदयद्रावक घटना केवळ गणेशोत्सवापुरती मर्यादित नसून, आगामी सर्वच सार्वजनिक उत्सवांसाठी डोळे उघडवणारी धोक्याची घंटा ठरली आहे.

या सर्व पार्श्वभूमीवर बोलताना ॲड. महेश धन्नावत यांनी मंडळांना कोणतीही तंबी किंवा इशारा न देता कळकळीची विनंती केली आहे. ते म्हणाले, "श्रीगणेश हे संपूर्ण विश्वात विघ्नहर्ता म्हणून पूजले जातात; ते सर्वांचे विघ्न दूर करणारे दैवत आहेत. मंडळांच्या कार्यकर्त्यांनी कुठल्याही दबावाखाली न येता, उत्सवादरम्यान भाविकांना, वाहतुकीला अथवा कोणालाही कसलाही त्रास किंवा विघ्न होणार नाही याची नैतिक दक्षता घ्यावी. पोलीस आणि पालिकेचे कर्मचारी जर आपल्या सुरक्षेसाठी ४८ तास रस्त्यावर डोळ्यांत तेल घालून उभे राहत असतील, तर त्यांना सहकार्य करणे आपलेही कर्तव्य आहे. हा उत्सव केवळ दिखाऊपणा किंवा अवाजवी उंचीच्या अस्वस्थ स्पर्धेत न अडकवता, तो खऱ्या अर्थाने, मूळ भावनेने आणि मानवी सुरक्षेचे भान ठेवून साजरा करावा, हीच प्रत्येक कार्यकर्त्याला नम्र विनंती आहे."

भविष्यात असे धोके कायमचे टाळण्यासाठी पोलीस प्रशासन, महानगरपालिका व वीज वितरण विभागाने एकाच टेबलवर एकत्र बसून ठोस नियमावली तयार करणे अत्यावश्यक आहे. ध्वनी प्रदूषणासह मोकळ्या जागा व सार्वजनिक रस्त्यांवर मंडप उभारणीबाबत सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालयाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांचे तंतोतंत पालन व्हायलाच हवे.

त्याचप्रमाणे, वाहतुकीचा प्रचंड खोळंबा टाळण्यासाठी आर. पी. रोडऐवजी आझाद मैदानासारख्या प्रशस्त जागेला प्रशासनाने प्राधान्य द्यावे, असाही सूर उमटत आहे. प्रशासनाने आणि गणेश महासंघाने समन्वय साधून ज्या मंडळांनी यंदा अतिउंच मूर्तींची प्रतिष्ठापना केली होती, त्या सर्व मंडळांच्या पदाधिकाऱ्यांची आगामी दुर्गोत्सव सुरू होण्यापूर्वीच तातडीची बैठक बोलवावी. या बैठकीत केवळ गणेशोत्सवच नव्हे, तर दुर्गोत्सवातही मूर्तींची उंची किमान ठेवण्याचे आवाहन करण्यात यावे.

केवळ अवाजवी उंचीवर अनाठायी खर्च करण्याऐवजी, ज्या मंडळांनी मध्यम आकाराची मूर्ती बसवून सामाजिक संदेश, प्रबोधनपर देखावे आणि लोककल्याणकारी उपक्रमांवर भर दिला आहे, अशा मंडळांचा प्रशासनाने व गणेश महासंघाने संयुक्तपणे विशेष गौरव आणि सन्मान करावा, अशी आग्रही मागणी आता सर्व स्तरातून जोर धरत आहे. दुर्गोत्सवाच्या तोंडावर प्रशासनाने घेतलेली ही एक संयुक्त बैठक शहराला संभाव्य दुर्घटनांपासून वाचवण्यासाठी आणि उत्सवाचे पावित्र्य टिकवण्यासाठी मैलाचा दगड ठरू शकते.